Krawiec, książę i chłopaki z brązu. Fantazmat homoseksualny w powojennym kinie czechosłowackim

?Książka pokazuje powojenne kino czechosłowackie od zupełnie nieznanej strony.?
prof. Tadeusz Lubelski

Stosunek kina czechosłowackiego do męskiej nagości i seksualności ? w tym zwłaszcza sposób, w jaki przenoszono na ekran (i sublimowano) fantazmaty homoseksualne ? nieintencjonalnie odkrywa ?odwrotną stronę? społeczeństwa realnego socjalizmu i zdradza ukryte strategie władzy totalitarnej w zakresie ?urządzenia seksualności?. W książce Karola Szymańskiego na przykładzie dwóch filmów czeskich: Krawiec i książę Václava Krški (1956) oraz Chłopaki z brązu Stanislava Strnada (1980) śledzimy przemianę i degenerację ekranowych fantazmatów homoseksualnych między drugą połową lat pięćdziesiątych a latami siedemdziesiątymi ? osiemdziesiątymi XX wieku. W utworze Krški ? powstałym w czasach wychodzenia ze stalinizmu i socrealizmu ? fantazmaty te stanowiły dla twórcy i odbiorców ucieczkę i schronienie oraz rodzaj obrony przed opresywnymi praktykami politycznymi. Natomiast film Strnada ? którego kluczowym elementem było zobrazowanie i propagandowe wsparcie czechosłowackich spartakiad ? ujawnia, w jaki sposób imaginarium homoseksualne zostało w czasach ?normalizacji? zmanipulowane, zawłaszczone i zaprzęgnięte na użytek dyktatury komunistycznej.

Między tymi filmami rozpościera się ?osobna? epoka ?złotych lat sześćdziesiątych?, znaczona rozkwitem czechosłowackiego kina nowofalowego bądź ? szerzej ? modernistycznego. Dzieła z tego okresu, jak Pierwszy dzień mego syna Ladislava Helgego, Dolina pszczół Františka Vláčila czy Raduz i Mahulena Petra Weigla, pokazują, że zasadniczym polem działania homotekstualności staje się wówczas nie tyle ?kompleks cielesności? oraz różne strategie sublimacyjne i stylizacyjne (znane wcześniej choćby z filmów Krški), co przede wszystkim osobliwość autorskiego głosu, specyficzność filmowego dyskursu i oryginalność formy. Wieloznaczność realizowanych w latach sześćdziesiątych utworów i programowana przez samych twórców swoboda ich odczytywania, a zarazem wpisane w nie sygnały, maski i tajne znaki homoseksualności, prowokują do testowania różnych metod interpretacji homotekstualnej w poszukiwaniu głębokiej a ukrytej tożsamości filmów. Możliwość tego rodzaju lektury świadczy zaś o dojrzałości i ?normalności? czechosłowackiej kultury (filmowej) w siódmej dekadzie XX stulecia.

Karol Szymański ? filmoznawca, absolwent historii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim oraz rachunkowości i finansów na Uniwersytecie Gdańskim. Z zawodu ? redaktor, wydawca i print manager. Członek Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami. Opublikował artykuły w książkach (Král Šumavy: komunistický thriller, Syndrom Pogorelicia, Aleksander Jackiewicz i Spojrzenie ? spektakl ? wstyd) oraz czasopismach naukowych (między innymi w ?Kwartalniku Filmowym?, ?Rocznikach Humanistycznych?, ?Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej?, ?Soudobych Dějinach?, ?Przeglądzie Humanistycznym?). Autor, producent i wykonawca portalu NaEkranachPRL.pl poświęconego rozpowszechnianiu i recepcji filmów w Polsce w latach 1944?1989. Miłośnik sztuki piosenki Marty Kubišovej, Anny Prucnal i Marianne Faithfull. Za najlepszy film uważa od zawsze Piknik pod Wiszącą Skałą Petera Weira.