Zakaz reformationis in peius w ogólnym postępowaniu administracyjnym

Współcześnie przyjmuje się, że prawo do odwołania, jako jedna z podstaw państwa
prawnego, nie może być nadmiernie krępowane. Instytucja zakazu zmiany na
niekorzyść należy zatem do podstawowych gwarancji procesowych w każdym postępowaniu
przed organami państwa. W postępowaniu administracyjnym tworzy swobodę
w realizowaniu przyznanego prawa do odwołania się od decyzji organu pierwszej
instancji. Oznacza to między innymi, że regulacja prawna odwołania powinna być tak
skonstruowana, aby nie powodować u strony z niego korzystającej obawy przed pogorszeniem
sytuacji, która została ukształtowana w treści decyzji pierwszoinstancyjnej.
Podnosi się niekiedy, że obowiązywanie zakazu zmiany na niekorzyść może ograniczać
realizację prawa materialnego i doprowadzić do sanowania w ten sposób naruszeń
prawa przez organ odwoławczy. Niebezpieczeństwo polega więc na możliwości pozostawienia
w obrocie prawnym rozstrzygnięcia sprzecznego z prawem. Jest to pogląd
w ogólnym zarysie słuszny. Jednak już sama swoboda wnoszenia środków prawnych
przez strony postępowania często stymuluje właściwą realizację prawa materialnego,
co rodzi konsekwencje w postaci inicjowania również takich postępowań odwoławczych,
które prowadzą do kontroli nieprawidłowych decyzji. Ponadto dążenie do realizacji
zasady prawdy materialnej (art. 7 i 77 k.p.a.) nie powinno następować za wszelką
cenę ? także jako następstwo naruszenia praw strony w postępowaniu, w tym konstytucyjnie
zagwarantowanego uprawnienia do wniesienia środka prawnego.